Deklarasyon: Baskılara ve Kısıtlamalara Karşı Anadillerimizi Sonuna Kadar Savunacağız!
Rusya Federasyonu’nda 3 Ağustos 2018 tarihinde onaylanarak yürürlüğe giren ve anadillerin eğitimine kısıtlamalar getiren yasa ile ilgili olarak, Kafkas Dernekleri Federasyonu’nun çağrısı ile 5 Ağustos 2018 Pazar günü Ankara’da biraraya gelen yasadan etkilenen farklı kesimlerin temsilcileri olan sivil toplum kuruluşları, yapılacak diğer çalışmaların yanısıra öncelikle ortak kaygı ve tepkilerin dile getirileceği bir deklarasyon yayınlanması konusunda mutabık kaldılar.
Hazırlanan deklarasyon çeşitli öneriler ile nihai hale getirildi ve toplam 121 sivil toplum kuruluşu tarafından imzalandı. Deklarasyon bu yasa ile ilgili sivil toplum kuruluşlarının imzasına açık kalmaya devam edecek. İmzacı olmak isteyen kuruluşlar info@kaffed.org adresine e-mail ile bildirebilirler. Deklerasyon metni şu şekilde: DÜNYA KAMUOYUNA DUYURU: BASKILARA VE KISITLAMALARA KARŞI ANADİLLERİMİZİ SONUNA KADAR SAVUNACAĞIZ! 15 Ağustos 2018 Rusya Federasyonu’nda, 25 Temmuz 2018 tarihinde Duma’da, 28 Temmuz 2018 tarihinde Federasyon Konseyi’nde kabul edilerek 3 Ağustos 2018 tarihinde Devlet Başkanı tarafından onaylanan “Rusya Federasyonunda Eğitim Üzerine Federal Yasa’da Değişiklik Yasası” ile Rusya Federasyonu’nda yaşayan otokton (yerli) halkların dillerinin eğitimine bir darbe daha indirilmiştir. Bu kadar önemli bir yasanın, yasadan etkilenen tarafların katılımı olmaksızın tüm iyi niyetli çağrılara rağmen bu kadar hızlı bir süreç ile onaylanması manidardır. Zaten “Resmi Dil” olarak eğitim sistemi içerisinde öğretilmekte olan Rusça, söz konusu değişiklik ile ayrıca okul öncesi dâhil olmak üzere tüm eğitim sisteminde anadilleri ile birlikte seçmeli hale getirilmiştir. Böylece zaman içerisinde zaten ders saatleri sürekli azaltılarak 2 saate kadar indirilen ve zorunlu dersler arasından çıkartılarak sınıf geçmeyi etkilemeyen ikincil bir ders statüsüne indirgenen anadili dersleri, çeşitli baskı unsurlarının da etkisi ile seçilmeleri zorlaştırılarak yer yer tamamen ortadan kaldırılabilecek duruma getirilmiştir. Dünyanın en büyük yüzölçümüne sahip ve Federal yönetim sistemi ile geçmiş uygulamaları itibari ile çok etnisiteli, çok dilli, çok din ve kültürlü toplumsal yapıya dayalı bir ülke olmasına ve Federal Anayasa’da ve Federe Cumhuriyetlerin Anayasalarında yer alan çeşitli güvencelerin ve Rusya Federasyonu’nun taraf olduğu uluslararası sözleşmelerden kaynaklanan hakların hala yasal olarak yürürlükte olmasına karşın, son yıllarda uygulamaların tam tersi istikamette gerçekleştiğini ve asimilasyoncu bir yaklaşımın politikalara hâkim olmaya başladığını endişe ile izliyoruz. Bu yaklaşımın Rusya Federasyonu açısından da fayda yerine zarar doğurmaktan başka bir işe yaramayacağını, asimilasyonu kendi kimliğine, onuruna ve varoluşuna karşı bir saldırı olarak algılayacak çeşitli toplumsal kesimlerin girecekleri tepkisel ruh halinin toplumsal barışı bozacağını Rusya Federasyonu yetkililerinin de görmesi gerektiğinin önemle altını çiziyoruz. Rus Halkı ile karşılıklı saygı ve güvene dayalı ilişkilerimizi bu tür yanlış politikaların dışında tutuyoruz ve bu halkın onurlu bireylerini ve kurumlarını hak mücadelemizin yanında yer almaya davet ediyoruz. Sorun halklar arasında değildir. Binlerce yıldır kendi coğrafyalarında yaşayan otokton halkların kendi anavatanlarında ana dillerini seçmeli hale getiren yanlış politikalardan kaynaklanmaktadır. Bir dilin yok olması o ülke için büyük bir ayıp olduğu gibi insanlık adına da büyük bir kayıptır. Bu bilinç ile hareket edilmesini ve bu yasanın en kısa sürede Anayasa Yargısı’na götürülerek iptal edilmesini önemle talep ediyoruz. Bu yasanın ve olumsuz etkilerinin ortadan kaldırılması için insan hakları, hukuk ve demokrasi ilkeleri çerçevesinde, tüm ilgililer ile karşılıklı saygıya dayalı doğrudan ve açık bir diyalog içerisinde çözüme katkı vermeye hazırız. Aynı şekilde, Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı dâhil olmak üzere evrensel hukukun güvencesi olma iddiasındaki tüm resmi kurum ve mekanizmalara ve konu ile ilgili sivil platformlara bu haksızlığı taşıyacağız. Vatandaşlık bağı ile bağlı olduğumuz ve kültürlerimizi korumak konusunda önlemler almasını ve her türlü katkısını beklediğimiz Türkiye Cumhuriyetimizin yetkili kuruluş ve kurumları nezdinde de gerekli girişimleri yapacağız. Dil özellikle anavatanında yaşatılmalıdır; diasporaların ana beslenme kaynağı da vatandaki dil, edebiyat, sanat ve kültürdür. Bu yönü ile anavatanlarımızdaki her türlü gelişme biz diaspora toplumlarını da doğrudan etkilemekte ve ilgilendirmektedir. Bu vesile ile vurgulamak isteriz ki, sorunlarımızın uluslararası ilişkilerin çıkar çekişmelerine alet edilmesine taraftar olmadığımız gibi hiçbir ülkeye yandaş veya karşıt olmak gibi bir derdimiz de yoktur. Aynı zamanda hiçbir ülkeyle Türkiye’nin ilişkilerini bozmak gibi bir amacımız da söz konusu değildir. Derdimiz, bizi biz yapan ve antik çağlardan beri sahip olduğumuz ana dilimizdir, kültürümüzdür. Dillerimiz kimliğimizdir, onurumuzdur. Her türlü baskı, kısıtlama ve asimilasyona karşı sonuna kadar anadillerimizi savunacağımızı tarihe bir not olarak düşüyoruz. Dillerimizin yokoluşunu asla kabul etmeyeceğimizi ve bu amaçla hep birlikte mücadele edeceğimizi bu vesile ile Türkiye, Rusya ve Dünya kamuoyuna bir kez daha ilan ediyoruz. Dünyanın ve ülkelerimizin tüm renklerini barış ve huzur içerisinde birlikte yaşatma idealine inanan başta Rusya Federasyonu ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları olmak üzere tüm dünya kamuoyunu varlık ve hak mücadelemize desteğe çağırıyoruz. İMZACI KURULUŞLAR: 1.1864 Erbaa Çerkes Derneği 2.Adana Çerkes Kültür Derneği 3.Adana Kırım Türkleri Derneği 4.Adige Dil Derneği 5.Adige Khase-Çerkes Derneği 6.Adige Kültür Derneği 7.Afşin Kafkas Kültür Derneği 8.Ahlat Kafkas Kültür ve Dayanışma Derneği 9.Alan Kültür ve Yardım Vakfı 10.Anadolu Kafkas Çeçen Derneği Adana 11.Ankara Dostluk Kulübü 12.Ankara Kafkas Çeçen Dayanışma Derneği 13.APRA Yayıncılık 14.Antalya Dostluk Kulübü 15.Aydın Kuzey Kafkas Kültür Derneği 16.Bahçelievler Kafkas Çerkes Derneği 17.Balıkesir Adığe - Çerkes Kültür Derneği 18.Bandırma Kuzey Kafkas Kültür Derneği 19.Başkent Dostluk Kulübü 20.Biga Kafkas Kültür Derneği 21.Bilecik Kafkas Kültür Derneği 22.Birleşik Kafkas Dernekleri Federasyonu 23.Birleşik Kafkasya Konseyi Derneği 24.Bolu Kafkas Derneği 25.Bozüyük Kuzey Kafkas Kültür Derneği 26.Bursa Çerkes Kültür Derneği 27.Bursa Dostluk Kulübü 28.Bursa Tüm Tatar Türkleri Sosyal ve Kültürel Dayanışma Derneği 29.Çeçen Kafkas Muhacirleri Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği 30.Çerkes Derneği/Ankara 31.Çerkes Derneği/Antalya 32.Çerkes Dernekleri Federasyonu 33.Çerkes Dili ve Edebiyatı Derneği 34.Çerkes Hakları Derneği 35.Çerkes Kadınları Teavün Cemiyeti Derneği 36.Çerkes Kültür Evi Derneği 37.Çerkesya Gençlik Meclisi 38.Çerkesya Hareketi 39.Çerkesya Yurtseverleri 40.Çerkesya.net 41.Çerkezköy Kuzey Kafkas Kültür ve Dayanışma Derneği 42.Çifteler Karaçay-Balkar Derneği 43.Çoğulcu Demokrasi Partisi 44.Çorum Kafkas Derneği 45.Çukurova Dostluk Kulübü 46.Demokratik Çerkes Hareketi 47.Demokratik Çerkes Kongresi Girişi 48.Dostluk Kulüpleri Platformu 49.Düzce Adige Kültür Derneği 50.Düzce Dostluk Kulübü 51.Emel Dergisi Yayın Kurulu 52.Emel Kırım Türk Kültürünü Araştırma Vakfı-İstanbul 53.Eskişehir Karaçay-Balkar Derneği 54.Eskişehir Kazan Tatarları Kültür ve Yardımlaşma Derneği 55.Eskişehir Kırım Halkbilimi Araştırmaları Derneği 56.Eskişehir Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği 57.Eskişehir Kuzey Kafkas Kültür ve Dayanışma Derneği 58.Eskişehir Nogay Türkleri Derneği 59.Etimesgut Kırım Tatarları Kültür ve Dayanışma Derneği 60.Gaziantep Kafkas Derneği 61.Gebze Kuzey Kafkas Kültür Derneği 62.Göksun Çerkes Kültür Derneği 63.Gölbaşı Kafkas Birliği Eğitim Kültür Sosyal Yardımlaşma Ve Dayanışma Derneği 64.Gönen Kafkas Kültür Derneği 65.Hamamözü Çerkes Derneği 66.Hollanda Nogay Vakfı 67.Ilgın Nogay Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği 68.İlkkurşun Kuzey Kafkas Kültür ve Yardımlaşma Derneği 69.İnegöl Çerkes Kültür Derneği 70.İskenderun Kafkas Derneği 71.İstanbul Birleşik Kafkasya Derneği 72.İstanbul Çerkes Derneği 73.İstanbul Dostluk Kulübü 74.İstanbul Kafkas Kültür Derneği 75.İverönü Köyü Kafkas Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği 76.İzmir Çerkes Kültür Derneği 77.Jineps Gazetesi 78.Kafdağı Eğitim ve Kültür Derneği 79.Kafkas Araştırma, Kültür ve Dayanışma Vakfı 80.Kafkas Derneği 81.Kafkas Dernekleri Federasyonu 82.Kafkas Vakfı 83.Kafkasevi Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Merkezi Derneği 84.Kahramanmaraş Dağıstanlılar Kültür ve Dayanışma Derneği 85.Kahramanmaraş Kafkas Çeçen Derneği 86.Kahramanmaraş Kafkas Kültür Derneği 87.Karacabey Kuzey Kafkasya Kültür Derneği 88.Karadeniz Ereğli Kafkas Kültür Derneği 89.Karlı Köyü Kafkas Kültür Derneği 90.Kayseri Birleşik Kafkasya Kültür Eğitim Ve Sosyal Yardımlaşma Derneği 91.Kayseri Dostluk Kulübü 92.Kayseri Kafkas Derneği 93.Kırım Gelişim Vakfı-Eskişehir 94.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Vakfı-Ankara 95.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği 96.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Afyonkarahisar Şubesi 97.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Aksaray Şubesi 98.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Amasya Şubesi 99.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Balıkesir Şubesi 100.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Bandırma Şubesi 101.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Bursa Şubesi 102.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Ceyhan Şubesi 103.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Çatalca Şubesi 104.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Çorlu Şubesi 105.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Çorum Alaca Temsilciliği 106.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Çorum Kalecikkaya Temsilciliği 107.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Edirne Şubesi 108.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Gebze Şubesi 109.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Gölbaşı Ballıkpınar Şubesi 110.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Gönen Şubesi 111.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği İngiltere Temsilciliği 112.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği İstanbul Anadolu Yakası Şubesi 113.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği İstanbul Şubesi 114.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Kayseri Temsilciliği 115.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Keçiören Temsilciliği 116.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Kırıkkale Şubesi 117.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Kocaeli Şubesi 118.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Manavgat Şubesi 119.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Mersin Şubesi 120.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Nevşehir Temsilciliği 121.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Norveç Temsilciliği 122.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Ordu Temsilciliği 123.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Polatlı-Toydemir Şubesi 124.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Polonya Temsilciliği 125.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Romanya Temsilciliği 126.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Sungurlu Şubesi 127.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Tekirdağ Şubesi 128.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Ukrayna Temsilciliği 129.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Yalova Çiftlikköy Şubesi 130.Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Yalova-Subaşı Şubesi 131.Kiçir Adige Derneği 132.Kocaeli Dostluk Kulübü 133.Kocaeli Kafkas Derneği 134.Konya Çerkes Derneği 135.Konya Nogay Türkleri Derneği 136.Kozlu Çerkes Derneği 137.Kulu Nogay Türkleri Eğitim ve Sosyal Dayanışma Derneği 138.Küçüksu Kafkas Derneği 139.Kütahya Kuzey Kafkas Kültür ve Dayanışma Derneği 140.Ladik Çerkesler Derneği 141.Maltepe Çerkes Derneği 142.Manisa Kafkas Derneği 143.Marmara Çerkes Derneği 144.Mersin Kafkas Kültür ve Yardımlaşma Derneği 145.Merzifon Çerkes Kültür Derneği 146.Meydandüzü Köyü Çerkes Kültür Derneği 147.Mole Video Yayıncılık 148.Mustafakemalpaşa Çerkes Kültür Derneği 149.Nazilli Kafkas Derneği 150.Nogay Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği 151.Orta Asya-Kafkasya Kültür Derneği 152.Oset-Alan Kültür Derneği 153.Osmaniye Kafkas Kültür Derneği 154.Polatlı Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği 155.Reyhanlı Çerkes Derneği-Adığe Khase 156.Sakarya Kafkas Kültür Derneği 157.Sakarya Kırım Türkleri Yardımlaşma ve Kültür Derneği 158.Samsun Birleşik Kafkasya Derneği 159.Samsun Çerkes Derneği 160.Sarıgüney Kültür Yardımlaşma Derneği 161.Silivri Kuzey Kafkas Kültür Derneği 162.Sinop Kafkas Derneği 163.Sivas Kafkas Çeçen Derneği 164.Sivas Kuzey Kafkas Kültür Derneği 165.Soma Kafkas Kültür Derneği 166.Söke Kafkas Derneği 167.Sungurlu Kafkas Kültür Derneği 168.Susurluk Kafkas Derneği 169.Şamil Eğitim ve Kültür Vakfı 170.Şarkışla Kafkas Derneği 171.Şimali Kafkas Kültür, Eğitim ve Yardımlaşma 172.Tokat Çerkes Derneği 173.Turhal Kafkas Kültür Derneği 174.Uzuntarla Adige Kültür Derneği 175.Uzunyayla Kafkas Kültür ve Yardımlaşma Derneği /İstanbul 176.Uzunyayla Kültür ve Dayanışma Derneği /Kayseri 177.Vezirköprü Kafkas Kültür Derneği 178.Yalova Çerkes Birliği Kültür ve Yardımlaşma Derneği Delarasyon Metninin Çerkesce Çevirisi; ДУНЕЙПСО БЭДАУШЫМ ЗЭХАХЫНУ: ДИ АНЭДЭЛЪХУБЗЭР СЫТ ХУЭДИЗУ ДАМЫКЪУЗЭМИ, ДЭ АР ТХЪУМЭЖЫНУЩ. 15 Шыщхьэlу 2018 «Егъэджэныгъэм и IуэхукIэ Федеральнэ Хабзэм зэхъуэкlыныгъэ хэлъхьэным теухуауэ» Урысей Федерацэм къыхилъхьа анэдэлъхубзэхэм я закоеопроектыр бадзэуэгъуэм и 25-м 2018 гъэм Къэрал Думэм, бадзэуэгъуэм и 28-м 2018 гъэм шыщхьэIум и 3-м 2018 гъэм Урысейм и президент Владимир Путин Iэ щIидзащ. Ар ижь-ижьыж лъандэрэ Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм я анэдэлъхубзэм дежкIэ удынышхуэщ. Законопроектым гъуэгу игъуэту ямыдэу сыт хуэдиз псалъэмакъ къамыIэтами, лъэIукIэ къэрал унафэщIымрэ депутатхэмрэ зыхуамыгъэзами, хьэтыр зэрыщымыIар гущlыхьэщ. Урысыбзэр еджэныгъэ системэм къэралыбзэу хэтщ, сыхьэт бжыгъэ мымащIи хухэхащ, ауэ хабзэщIэ къащтам ипкъ иткIэ анэдэлъхубзэ цIэри иратащ. Абы къыщIагъужащ адэ-анэмрэ сабиймрэ сыт хуэдэ бзэри анэдэлъхубзэу къыхахыну хуитыныгъэ яIэу. Анэдэлъхубзэхэр джыным къэралым хухихар сыхьэтищщ. Езыр мыурысу урысыбзэр анэдэлъхубзэу къыхэзыххэм а сыхьэтищри хущIагъунущ урысыбзэр яджыным папщIэ щыIэ сыхьэт бжыгъэхэм. Апхуэдэ щIыкIэкIэ анэдэлъхубзэхэм я пщIэр ираудыхащ, нэхъ тыншу икIи псынщIэу хэкIуэдэжыным Iуэхур хуагъакIуэ. Урысейр дунейм нэхъ щIышхуэ щызыIыгъ, щхьэж и дин иIыгъыжу, и щэнхабзэ иIэжу лъэпкъ зэщымыщ куэд щыпсэу къэралщ, ахэр къихъумэн хуейуэ Урысей къэралым и Конституцэр щыIэщ, абы хыхьэ республикэхэм я Конституцэ яIэжщ, ахэм нэмыщIи Урысей Федерацэм Iэ зыщIидза къэралзэхуаку зэгурыIуэныгъэхэри щыIэщ лъэпкъхэм лей къытримыгъыхьэнымкIэ къалэн зыхуищIыжу, ауэ а псоми пэрыуэ Iуэхухэр къохъу. А лъэпкъхэр урысым зэрахэшыпсыхьыжыну политикэр тепщэ зэрыхъум ди жагъуэ хъууэ дыкlэлъоплъ. Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкlэм Урысейм дежкlэ зэраныгъэ фIэкlа сэбэпынагъ къызэримыхьынум, лъэпкъхэм я мыарэзыныгъэм къэралым и мамыр гъащlэр къызэпиудынкIэ зэрыхъунум Урысейм и унафэщlхэм нэхъ гулъытэ хуедгъэщIыну дыхуейщ. Урысей цlыхубэмрэ дэрэ пщlэ дяку дэлъуу дызэрызэдэпсэум политикэ щыуагъэхэр зэран хэхъухьыну дыхуейкъым. Цlыхубэхэм я зэхуаку проблемэ дэлъкъым, мыарэзыныгъэ къэзышэр илъэс мин бжыгъэ хъуауэ езым я щlыналъэ исыж лъэпкъхэм я анэдэлъхубзэр яджыжыныр къэзыгъэтIасхъэ политикэращ. И хэку исыж лъэпкъым и бзэр фlагъэкlуэдыныр, емыкlум къыщымынэу, цlыхуу щыIэм я дежкIэ хьэдэгъуэдахэщ. Апхуэдэ гупсысэкlэ еплъыу мы хабзэ щыуагъэкIэ къащтар Хэкум и Суд нэхъыщхьэм иlэтыжыну долъаlуэ. БжыгъэкIэ нэхъ мащIэ лъэпкъхэм я зэран къызыхэкIыну хабзэр Iухыжа хъуным папщIэ цIыхум и хуитыныгъэр, демократиер зэрахъумэж къэухьым диту дэ тхузэфlэкlыр хэтлъхьэнущ. Апхуэдабзэу мы политикэ щыуагъэр я пащхьэ итлъхьэнущ Лъэпкъыбэ зэкъуэувахэм я зэгухьэныгъэм, Европэм ШынэгъуэншагъэмкIэ Зэдэlэпыкъуныгъэм, Хабзэр Хъумэнымкlэ Дунейпсо Зэгухьэныгъэ Пэрытхэм. И цlыхубэм дыщыщу дызыщыпсэу Тырку къэралыгъуэм и унафэщlхэми ди лъэпкъ щэнхабзэр зыхъумэ зэгухьэныгъэхэми ди бзэр хъумэнымкIэ зыкъытщIагъэкъуэну лъэlукlэ дабгъэдыхьэнущ. Анэдэлъхубзэр хъума щыхъунур псом япэу хэкуращ. Хэхэсхэми я анэдэлъхубзэр зэрахъумэжыфынур я хэкум пыщlауэ щытымэщ. Абы ехьэлlауэ хэхэсымрэ хэкумрэ я зэпыщlэныгъэхэм мыхьэнэ ин иlэщ. Къыхэдгъэщыну дыхуейщ ди проблемэхэр лъэпкъ зэныкъуэкъу къагъэхъуну, абыкIэ къагъэсэбэпыну дызэрыхуэмейр, зы къэрали абыкlэ дызэрыбгъэдэмыувэр. Апхуэдабзэу Тырку Республикэмрэ нэгъуэщl къэралрэ я зэхуаку зэгурымыlуэныгъэ къыдэхуэну дыхуейкъым. Ди гукъеуэр ижь ижьыжьыж лъандэрэ къыддекlуэкl ди анэдэлъхубзэр, ди щэнхабзэр хъумэн зыращ. Ди бзэр ди псэщ, ар дэ дыкъэзыгъэлъагъуэщ. Сыт хуэдэ текъузэныгъэкIэ ар къытlурачыну хуежьэми, дыпсэуху дыкъыщхьэщыжынущи, ар Тыркуми, Урысейми, дунейпсо цIыхубэми иджыри зэ наlуэу яжыдоlэ. Дунейпсом тет дэтхэнэ зы лъэпкъыри мамыру зэдэпсэунум дыщIохъуэпсри, Урысейри, Тыркури, дунейпсо цlыхубэри фыкъыхудоджэ зытхъумэжыну дызэрыхуейр къыддэфIыгъыну. (Зэзыдзэкlар: Емуз Баязыт'щ)